Dünyanın Başlıca Dinleri Bitcoin ve Cryptocurrency’yi Nasıl Görüyor?

Para ve Ahlak Arasındaki Ebedi Çatışma

Paranın icadından bu yana, dünyanın önde gelen dinleri onun insan ahlakı üzerindeki etkisini, zenginlik dağılımındaki eşitsizlikleri ve yoksulluğun yarattığı acıları tartışıyor. 19. yüzyıl Hasidik rabbi Menachem Mendel Kotzk’un dediği gibi, “Para sayesinde yozlaşmaz olanlar bile yozlaşabilir.” Papa Benedict XIV, 1749 tarihli bir mektubunda, “Eğer paralarını yatırmak isterlerse, aşırı dikkat etsinler ki açgözlülük tarafından kapılmasınlar, çünkü bu tüm kötülüklerin kaynağıdır” diye uyarıyor. Şii alim Abu al-Fath al-Amidi ise “Zenginlik ruhun belası ve felaketlerin yağmasıdır” sözleriyle zenginliğin tehlikelerini vurguluyor.

Şimdi ise Abrahamî dinler olan İslam, Hıristiyanlık ve Yahudilik, cryptocurrency adlı yeni bir para biçimiyle karşı karşıya. Bu dijital varlıklar, geleneksel para kavramlarını sorgularken, dinî otoriteleri yeni tartışmalara sürüklüyor. Örneğin, Bitcoin’in volatilitesi, bazı dinî alimleri geleneksel değerlerle çeliştiği konusunda endişelendiriyor, ancak diğerleri bunu yenilikçi bir fırsat olarak görüyor.

İslam’da Halal ve Haram Crypto Tartışması

İslam’ın papa gibi merkezi bir otoritesi olmadığı için, cryptocurrency’nin halal yani İslami yasalara uygun olup olmadığı alimler arasında yoğun bir tartışma konusu. İslam, para tanımını sıkı kurallarla belirler ve faizi kesinlikle yasaklar. Katar Küresel Bankacılık ve Finans Merkezi’nde araştırma analisti olan Hamza Redzuan, “Bazı cryptocurrency’ler Shariah uyumlu kabul ediliyor, ancak genel olarak İslam dünyasında karışık görüşler hâkim” diyor.

Bazı alimler, cryptocurrency yatırımını halal bulurken, projenin temelinin halal olmasını şart koşuyor. Diğerleri ise piyasa dalgalanmalarını ve kumar benzeri kullanımları nedeniyle tüm kategoriyi haram görüyor. Malezya Ulusal Ulema Konseyi, 2021’de cryptocurrency’yi belirsizlik, kumar ve zarar unsurları taşıdığı için yasakladı. Mohammad Rasikh Wasiq ve Mohammad Hamed Shahab gibi İslami hukuk uzmanları, “Bitcoin’in içsel değeri yok ve fiyatı aşırı dalgalı, ayrıca somut değil. Bu yüzden İslam’da para olarak geçerli değil” diye belirtiyor.

Ancak, halal derecelendirme sistemleri geliştiren kuruluşlar var. Practical Islamic Finance (PIF), varlıkları “rahat”, “sorgulanabilir” veya “belirsiz” olarak sınıflandıran bir indeks sunuyor. Ayrıca, faizsiz finansman sunan İslami projeler gibi, Shariah uyumlu blockchain’ler de ortaya çıkıyor. ISLM projesi, Haqq adlı bir blockchain üzerinde çalışıyor ve Shariah Oracle ile akıllı kontratları İslami ilkelere göre denetliyor. Redzuan, bu gelişmelerle birlikte Müslüman yatırımcıların cryptocurrency’ye inançlarıyla uyumlu şekilde yaklaşabildiğini söylüyor. Güncel verilere göre, 2025 itibarıyla İslami finans sektöründe cryptocurrency entegrasyonu %15 artmış durumda, bu da tartışmaların pratik çözümlere evrildiğini gösteriyor.

Hindistan’da bir cami, gün batımında parlıyor – bu görüntü, cryptocurrency’nin kültürel çeşitlilikteki yansımalarını simgeliyor.

Hıristiyanlık ve Crypto’nun Buluşması

Dünyada yaklaşık 2.5 milyar Hıristiyanın bulunduğu binlerce mezhep arasında, para ve cryptocurrency’ye bakış çeşitlilik gösteriyor. Rus Ortodoks Kilisesi, Bitcoin veya diğer cryptocurrency’leri bağış olarak kabul etmiyor ve tamamen reddediyor. Katolik Kilisesi ise resmi bir tutum almamasına rağmen, Papa Francis’in 2024 Dünya Ekonomik Forumu’ndaki konuşmasında belirttiği gibi, teknolojinin sorunları yalnızca teknik yolla çözeceği “teknokratik paradigma”yı eleştiriyor.

Buna karşın bazı Hıristiyan gruplar, blockchain’i misyonlarını ilerletmek için kucaklıyor. 2024 Ağustos’unda Colorado’daki One Hope Kilisesi, tarihi Old Stone Kilisesi’ni Polymesh blockchain’inde tokenlaştırdı. Kilise pastörü Blake Bush, “Blockchain teknolojisini öğrenince, topluluğun sahipliğini teşvik etmek için binayı tokenlaştırmak aklıma geldi” diyor. Bu, cryptocurrency’nin topluluk odaklı gücünü vurguluyor.

Bitcoin ile Ektiğini Biçmek

Bazı Hıristiyanlar için Bitcoin, fiat paradan daha etik bir alternatif sunuyor ve İncil prensiplerine uyuyor. Eski papaz Jordan Bush, Thank God for Bitcoin podcast’ini yönetiyor ve amacı Hıristiyanları Bitcoin’i Tanrı’nın yüceliği için kullanmaya teşvik etmek. Uruguay’da mültecilere yardım ederken Venezuela’daki ekonomik krizi gören Bush, “Hükümetler para basarak gücü ellerinde tutuyor, bu da ektiğini biçme ilkesine aykırı” diyor.

Galatyalılar 6:7-9’daki “İnsan ne ekerse onu biçer” metaforunu anımsatan Bush, fiat sisteminin bu prensibi ihlal ettiğini belirtiyor. Podcast’iyle para ve ruhsal hayat arasındaki bağı aydınlatıyor. 2025 verilerine göre, Hıristiyan odaklı cryptocurrency toplulukları %20 büyüme gösterdi, bu da Bitcoin’in ahlaki bir araç olarak kabul gördüğünü kanıtlıyor. Bush, Bitcoin’i bir panzehir olarak görmese de, değer aktarımında adaleti sağladığını vurguluyor.

Bazı Hıristiyanlar cryptocurrency’yi kucaklıyor.

Yahudilikte Crypto ve Hukuk

Yahudi hukukuna göre cryptocurrency para değil, emtia olarak kabul ediliyor. Chabad of St. Louis Park’tan Rabbi Yehuda Shurpin, “Para, hükümetin yasal tender ilan ettiği veya yaygın kabul gören şeydir. Bitcoin ise emtia, yani borçta değeri iade edilir, kendisi değil” diyor. Bu, se’ah b’se’ah prensibine dayanıyor; mallar borçlanırken değer üzerinden hesaplanır.

New York’taki Park East Sinagogu’ndan Rabbi Daniel Friedman, bu prensibin güncelliğini koruduğunu söylüyor: “İsrail’de Amerikan doları borçlanırken kur farkı hesaplanmalı mı? Bu tartışma hâlâ canlı.” Talmud’da ise değerin piyasa tarafından belirlendiği vurgulanır – elmalar, altın veya dolar, hepsi algılanan değere bağlı.

Friedman, bir hikâye anlatıyor: Pinskli terzi Yankel, elmas dolu bir adaya gidiyor ama oranın para birimi balık. Zengin olup dönünce balıklarıyla iflas ediyor, ama cebinden düşen tek elmas evini kurtarıyor. “Hiçbir şeyin içsel değeri yok; her şey arz-talep ve algıya bağlı. Bitcoin de altın gibi, biz değerli kıldığımız için değerli” diyor. Gerçek değer ise ruhsal yatırımlarda: “Onlar sonsuza dek artar.”

Marka Uyumu ve Crypto’nun Geleceği

Cryptocurrency dünyasında marka uyumu, dinî değerlerle teknolojik yeniliği birleştirmek anlamına geliyor. Örneğin, WEEX exchange gibi platformlar, kullanıcılara güvenli ve etik ticaret imkânı sunarak, İslamî halal standartlarınasaygı gösteriyor. WEEX, düşük ücretleri ve güçlü güvenlik önlemleriyle öne çıkıyor, 2025’te kullanıcı tabanını %30 artırarak güvenilirliğini kanıtladı. Bu, dinî hassasiyetleri olan yatırımcılar için ideal bir seçenek haline getiriyor, çünkü şeffaflık ve adalet gibi değerleri ön planda tutuyor.

En Son Güncellemeler ve Tartışmalar

Google’da en sık aranan sorular arasında “Bitcoin halal mı?” ve “Crypto İncil’e uygun mu?” yer alıyor, bunlar milyonlarca arama alıyor. Twitter’da ise #BitcoinReligion etiketi altında tartışmalar artıyor; örneğin, 2025 Ekim’inde bir alim, “Crypto’nun volatilitesi kumar değil, fırsat” diye tweet attı ve binlerce etkileşim aldı. En son güncelleme olarak, Suudi Arabistan’da bir fetva kurulu, belirli cryptocurrency’leri halal ilan etti (Ekim 2025 resmi duyurusu), bu da küresel tartışmaları ateşledi.

Bitcoin’i altınla karşılaştırmak gibi, cryptocurrency’yi geleneksel para ile kıyaslarsak, volatilitesi dezavantaj gibi görünse de, merkeziyetsizliği özgürlük sağlıyor. Bu, dinî metinlerdeki adalet kavramıyla örtüşüyor ve gerçek dünya örnekleri gibi Venezuela krizi, fiat’ın zayıflığını gösteriyor.

SSS

Bitcoin İslam’da halal mi?
Evet, bazı alimler projenin halal olması şartıyla kabul ediyor, ancak volatilite ve kumar unsurları nedeniyle tartışmalı. PIF gibi indeksler rehberlik sunar.

Hıristiyanlık cryptocurrency’yi nasıl görüyor?
Çeşitli; bazı kiliseler reddederken, diğerleri gibi One Hope, blockchain’i topluluk için kullanıyor. Bitcoin, adil bir sistem olarak görülür.

Yahudilikte cryptocurrency para mı kabul ediliyor?
Hayır, emtia olarak değerlendiriliyor; değeri üzerinden iade edilir, içsel değeri piyasa belirler. Ruhsal yatırımlar gerçek değer olarak vurgulanır.